Monumentenmarkt groeit ondanks labelzorgen

De markt voor monumentale woningen groeit sneller dan de reguliere woningmarkt. Tegelijkertijd staat de sector voor een nieuwe uitdaging nu monumenten vanaf eind mei ook onder de energielabelplicht vallen. Vooral de combinatie van verduurzaming, verkoopbaarheid en behoud van historische waarde zorgt voor discussie onder vastgoedprofessionals.
Dat blijkt uit nieuw onderzoek van NVM-dochter brainbay, uitgevoerd samen met het Nationaal Restauratiefonds en makelaars gespecialiseerd in monumentaal vastgoed.
Verkoop monumentale woningen bereikt recordniveau
NVM-makelaars verkochten in 2025 ruim 3.100 monumentale woningen, het hoogste aantal in de afgelopen 25 jaar. Daarmee vertegenwoordigen monumenten inmiddels bijna 2 procent van alle woningtransacties in Nederland. Vooral in grote steden nam het aantal verkopen toe, mede door de uitponding van voormalige huurwoningen. Amsterdam was goed voor bijna een kwart van alle verkochte monumenten in de afgelopen vijf jaar.
Hoewel de monumentenmarkt grotendeels meebeweegt met de reguliere woningmarkt, kent deze duidelijke eigen kenmerken. Monumentale woningen staan gemiddeld aanzienlijk langer te koop: 68 dagen tegenover 27 dagen op de reguliere markt. Volgens NVM-makelaars speelt daarbij mee dat kopers vaak bewust zoeken naar specifieke woonkwaliteit, uitstraling en historische kenmerken.
Jongere kopers vinden vaker weg naar monumenten
De gemiddelde monumentenkoper blijft ouder dan de reguliere woningkoper. In 2025 lag de gemiddelde leeftijd op 40 jaar, tegenover 37 jaar op de totale woningmarkt. Tegelijkertijd is sprake van een opvallende verjonging. Het aandeel kopers jonger dan 30 jaar steeg in vijf jaar tijd van 16 naar 30 procent.
Met name in stedelijke gebieden kiezen starters vaker voor kleinere monumentale appartementen. Volgens gespecialiseerde makelaars zijn sfeer, uitstraling en unieke woonbeleving daarbij belangrijker dan de monumentenstatus zelf. Doorstromers blijven echter dominant op deze markt: ruim de helft van de monumentale woningen werd in 2025 gekocht door huishoudens die al een koopwoning hadden.
Monumenten fors duurder, status zelf beperkt effect
Monumentale woningen wisselden in 2025 gemiddeld van eigenaar voor circa €719.000. Dat ligt ruim €226.000 boven het gemiddelde op de reguliere woningmarkt. Volgens brainbay wordt dat prijsverschil vooral verklaard door locatie, woningtype, omvang en uitstraling van de panden.
Uit aanvullend onderzoek blijkt dat de monumentenstatus zelf slechts beperkt invloed heeft op de woningwaarde. Op basis van een analyse van ruim 20.000 monumentale woningen concludeert brainbay dat het prijseffect van een monumentale aanwijzing gemiddeld beperkt blijft tot enkele duizenden euro’s. De aantrekkingskracht zit volgens onderzoekers vooral in het karakter en de exclusiviteit van het vastgoed.
Energielabelplicht vergroot druk op verduurzaming
Vanaf 29 mei 2026 moeten ook monumentale woningen bij verkoop of verhuur beschikken over een energielabel. Dat markeert een belangrijke verandering voor de sector. Momenteel heeft naar schatting slechts een vijfde van alle monumentale woningen een geregistreerd label.
Wel neemt verduurzaming binnen het segment toe. Meer dan de helft van de verkochte monumenten beschikte in 2025 al over een energielabel, waarvan 59% label C of beter had. Tegelijkertijd plaatsen makelaars en sectorpartijen kanttekeningen bij de nieuwe verplichting. Veel monumenten kunnen door bouwkundige beperkingen moeilijk hoge labels behalen, terwijl standaardmethodieken volgens hen onvoldoende aansluiten op historische panden. Daardoor groeit de roep om meer maatwerk en specialistische begeleiding bij verduurzaming van monumentaal vastgoed.
Piek in verduurzamingshypotheken
Verduurzaming van woningen kent een groei. In maart steeg het aantal hypotheekaanvragen voor woningverbetering fors. Vooral verduurzamingsmaatregelen winnen aan populariteit nu huishoudens opnieuw rekening houden met oplopende energieprijzen en onzekerheid op de energiemarkt.

Bron: Monumentenmarkt groeit ondanks labelzorgen | Vastgoedactueel

Bekijk het gehele artikel